Âdet, 3 evreye ayrılır: Folikül evresi ya da gelişme evresi; lütein
evresi ya da salgı evresi; âdet kanaması. Âdetin 1. günü, âdet
kanamasının 1. günü başlar ve bir sonraki âdet kanamasından bir gün
önce sona erer.
Folikül evresi ya da gelişme evresi
Âdet kanamasının hemen sonunda, yani âdet çevriminin 5. ya da 6.
gününe doğru başlar ve yumurtlamaya (14. güne doğru) kadar sürer. Bu
evre, yumurtalık folikülleri tarafından salgılanan östrojenlerin
etkisi altındadır.
Başlangıçta, yüzey epiteli incedir ve bezler yoktur. Mukozanın
toplam kalınlığı azdır ve yalnızca derin tabakaya uyar.
Koryon düzeyinde olduğu kadar, salgı bezleri düzeyinde de birçok
hücre bölünmesi (mitoz) vardır. Yavaş yavaş mukoza kalınlığı artar
ve salgı bezleri, daha derin hale gelir. Başlangıçta düz iken, sonra
kıvrıntılı olurlar.
Salgı bezi epitel, pek çok hücre bölünmesi (mitoz) gösteren birbiri
üstüne oturmuş hücrelerden yapılıdır.
Koryon düzeyinde ödem bulunduğu ve gene birçok hücre bölünmesi
(hücrelerin etkin biçimde çoğaldıklarının belirtisidir) olduğu
gözlenir. Bu görünüm, en yüksek düzeyine, yumurtlama günü olan âdet
çevriminin 14. günü (28 günlük bir âdet çevrimi için) ulaşır.
Lütein evresi ya da salgı evresi
Bu dönem, yumurtlamanın ertesi günü başlar. Yumurtalık sarı cismi
tarafından salgılanan östrojen ve progesteronun etkisi altındadır.
«Salgı evresi» diye adlandırılmasının nedeni, progesteron etkisiyle
rahim bezlerinin glikojen salgılamasıdır.
Bu glikojen salgısı, âdet çevrimi sırasında döllenen yumurtanın
yaşaması ve yuvalanması için mutlaka gereklidir.
15. güne doğru, bez hücrelerinin tabanında glikojen damlacıklarının
belirdiği görülür. Yavaş yavaş bu damlacıklar, hücrenin tepesine
doğru çıkan iri boşluklar haline dönüşür.
Bu evrede, gerek bezlerde, gerekse koryonda. hücre bölünmeleri
ortadan kalkar.
24. gün, mukoza kalınlaşır ve bezlerin yüzeyleri çok dalgalı ve
kıvrıntılı hale gelir. Çeperleri, testere dişi görünümü alır.
Hücrelerse, bol glikojen salgısı nedeniyle biçim değiştirmiş ve
uzamışlardır. Böylece, «Rahim dantelası» görünümü gerçekleşmiş olur.
Hücreler daha az yüksektirler; hücrenin yukarı bölümünde ve bezlerin
boşlukları içinde glikojen bulunur. Bu görünüme, sarmal
atardamarların (Rahim mukozasının özel damarlanmasını nitelerler)
gelişmesi de eklenir.
28. gün, östrojen ve progesteron salgısının belirgin olarak azaldığı
sırada, âdet kanaması öncesi evre belirir. Rahim mukozası, bozulmaya
başlar; yüzey çok dalgalıdır ve bezlerin birbirleri üstüne
katlanmasıyla, kıvrıntılı görünümleri daha da artar. Yer yer,
mukozanın kötü kanlandığını gösteren kan toplanmaları, doku ölümleri
saptanır. Aynı zamanda koryon içinde, kan damarlarından gelen
hücreler olan akyuvarlar ve parçalı çekirdeklerin önemli ölçüde
çoğaldıkları saptanır.
Âdet kanaması
Çevrimsel biçimde gelen, yüzde 75 oranında pıhtılaşmayan değişmiş
kan ve yüzde 25 oranında Rahim mukozası artığı, mukoza ve sudan
oluşan kanlı bir akıntıyla tanımlanır.
Bu olay kadınlara ve bazı dişi maymunlara (makak, şempanze) özgüdür.
Kadınlarda, rahim mukozasının özel damarlanmasına ve sarmal
atardamarların varlığına bağlıdır. Sarmal atardamar, Rahim damar
ağının uç dalıdır. rahim mukozasının işlevsel tabakasını
kanlandırır. Ayrıca, salgılama evresi sırasında, mukozanın bütün
öğelerinin genel gelişme olayına karışır; ama, bezlere ve mukozaya
göre daha hızlı gelişir ve yavaş yavaş, adını aldığı kıvrıntı ve
sarmallar gösterir.
Âdet kanaması öncesi dönemde, rahim mukozasının belirgin olarak
kendi üstüne katlandığı saptanabilir: Mukoza kalınlığı, aşağı yukarı
yarıya iner. Sarmal atardamarcıklar da, kendi üstlerine
katlanmışlardır; aynı zamanda, bu atardamarlar düzeyinde, uzun
kasılmalar da oluşur. Mukozanın damarlanmasında, önemli
düzensizlikler ortaya çıkar. Kan dolaşamaz hale gelir; mukoza
solgunlaşır, doku ölümüne uğrar ve yerinde, yalnızca bez diplerinin
epitelini ve derin tabakayı bırakarak, yapraklar halinde dökülür. Bu
olay, 2-3 gün sürdükten sonra, bütün Rahim mukozası, yaprak yaprak
ayrılır ve atılır.
Geçen bütün bu olaylar, sarı cisim salgısının ortadan kalkmasına,
özellikle de Rahim mukozasının korunmasından sorumlu olan
progesteronun yitmesine bağlıdır.
Sonraki günlerde, atılmadan yerinde kalmış bez diplerinin epiteli,
yeni Rahim mukozasını yapar. Bir sonraki âdet çevriminde, aynı
koşullar ortaya çıkar ve bu böyle sürüp gider.
ÂDET KANAMASININ ÖZELLİKLERİ
Kanamanın hacmi, kadından kadına değişir: 10-130 mit (ortalama
değerle 50 mit) kadar. Yaklaşık olarak 35 yaşından sonra, önemli
ölçüde azalır.
Aynı biçimde, kanamanın süresi de kadından kadına değişir. 3-6
günlük bir süre, aybaşının 2. ya da 3. günü, azami kanamayla
birlikte normal kabul edilir. Aynı kadında bile âdet kanamasının
süresi değişebilir.
Âdet kanamasının ritmi de değişkendir. En sık raslanan, 28 günlük
dönemlerdir; ama, 25-32 gün arasında oynayan bir süre de normal gibi
kabul edilebilir.
Kahverengimsi renkli âdet kanaması, genellikle pıhtılaşmaz.
Gerçekten, âdet kanamalarında normal durumda pıhtı yoktur. Pıhtı
bulunması, bir âdet anormalliğinin kanıtıdır; özellikle de çok aşırı
ve kanamalı âdet belirtisidir.
