Adet görememe amenore nedenleri tedavisi

ADET GÖREMEME (AMENORE)
::::::::::::::::::::::::

Âdet görmeme, art arda birkaç çevrim boyunca âdet kanaması bulunmamasıdır. Bir hastalık değil, ağrı ya da ateş gibi bir belirtidir.

Cinsel etkinlik dönemindeki bir kadında ilk olarak göz önüne alınması gereken teşhis, gebeliktir.

Adet görmemelerin değişik olası nedenleri, ancak hastanın gebe olmadığının kesinlikle saptanmasından sonra araştırılmalıdır.

Bütün âdet görmemelerde olduğu gibi, nedenin araştırılması bütün düzeylerde yapılır ve bir rahim nedeni, bir yumurtalık nedeni, bir hipotalamus-hipofiz nedeni ortaya konur.

Ama âdet kanamalarının üreme organlarını ilgilendirmeyebilen çok sayıda hastalıkta da (özellikle içsalgı hastalıklarında) kesildiklerini bilmek gerekir.

Âdet kanamalarının geçici olarak kesilmelerinde ve ruhsal kökenli âdet görmemelerde, duygusal yapı da son derece önemli rol oynar.

Genel nedenli âdet görmemeler

Bütün ciddi hastalıklar âdet görmemeye neden olabilirler: Özellikle karaciğer sirozu; ağır bir şeker hastalığı; bir kalp hastalığı; verem hastalığı (üreme organlarına yerleşmemiş bile olsa).

Bazı içsalgı hastalıkları, âdet görmemeyle birlikte olabilirler; ya tiroyit bezi yetmezlikleri ya da böbreküstü bezi hastalıkları söz konusudur. Böbreküstü bezi hastalıkları arasında Cushing hastalığı (böbreküstü bezinin aşırı çalışması), Addison hastalığı (böbreküstü bezi yetmezliği), erkekleşmeye ve âdet kanaması kesilmesine yol açan bazı kötücül böbreküstü bezi urları sayılabilir.

Bütün bu olasılıklarda hastanın genel muayenesi, teşhisi yapısal bir hastalığa ya da bir içsalgı hastalığına doğru yönlendirir. Teşhis, gerekli hormon ölçümleriyle kesinleştirilir. Âdet görmemenin tedavisi, neden olan hastalığın tedavisini izler.

Rahim nedenli âdet görmemeler

Başlıca 2 neden ayırdedilir: Travma kökenli rahim yapışıklıkları; üreme organları veremi.

Travma kökenli Rahim yapışıklıkları

Rahmin ön ve arka çeperlerinin yapışmasına bağlıdırlar. Bu yapışma bir doğum ya da bir düşük sonrasında yapılan aşırı bir kazıma" (kürtaj) sonrasında ortaya çıkabilir. Mukoza tabakasının bütünüyle yıkılması ya da mukozanın damarlarının yıkılması ve sonunda oluşan yapışıklıklar, kanamanın ortadan kalkmasına neden olur. Hiç bir hormon eksikliği belirtisinin eşlik etmediği bir âdet görmeme söz konusudur; çünkü ateş eğrisi, yumurtlama olayına işaret eden ateş yükselmesinin varlığını gösterir ve hormon ölçümleri, iyi nitelikli bir sarı cisim bulunduğunu kanıtlarlar.

Sorguda bir doğumdan ya da bir düşükten sonra yapılan rahim mukozası kazımasından sonra âdet kanamalarının yeniden başlamadığı öğrenilir. Kenarları tırtıklı, çok belirgin, zımba ile deinmiş gibi ve herhangi bir yere yerleşebilen düzensiz boşluklar gösteren rahim filmi, teşhisi sağlar. En kötü durumda, bütün Rahim boşluğu yapışmıştır ve boşluğa hiç saydamsız madde geçmez («eldiven parmağı» görünümü).

Tedavi cerrahidir; ya sondalarla ya da yapışıklıkları gideren özel bir bıçak yardımıyla Rahim boşluğunun yalın olarak genişletilmesine dayanır. Rahim boşluğuna, yeniden yapışmaları önlemek amacıyla kısırlaştırmalarda kullanılan bir aygıt (spiral gibi) konur.

Üreme organları veremi

Ergenlik öncesi dönemde verem, Rahim çeperlerinin birbirine yapışmasına yol açar; daha geç dönemde, Koch basili, rahim düzeyinde, rahim mukozasının bazı düzeylerde yitmesiyle yapışıklıklar oluşturur.

Bu durumda da hiç bir içsalgı bozukluğu yoktur ve hormon ölçümleri normal sonuç verir. Buna karşılık, hastanın geçmişinde bir akciğer, akciğer zarı ya da lenf düğümleri veremi bulunur. Ayrıca kısırlık vardır. Muayenede büyük bir Rahim borusu ya da yumurtalık kütlesi bulunmasına çok ender rastlanır.

3 muayenenin mutlaka uygulanması gerekir:

— Rahim filmi çekme; Rahim boşluğundaki anormalliği (düzensiz ve kıvrımlı bir geçite dönüşmüştür) ve tüplerdeki niteleyici bozunları (demir çubuk görünümünde, sert, teşbih biçiminde genişlemeler) gösterir;

— Rahim mukozasından parça alınması: Laboratuvarda doku incelemesiyle veremin kanıtlanmasına çalışılır; verem varsa, bu muayenede niteleyici bozunlar saptanır;

— Ultrason: Çoğunlukla karın zarı ve tüpler üstünde darı tanesi gibi tanecikler gösterir ve kuşkunun sürdüğü durumlarda Rahim borusundan parça almayı sağlar.

Tedavi, yeterince uzun süreli ilaçla verem tedavisidir. Daha ileri bir tarihte ve iyice durdurulan bozunlar üstünde, âdet kanamalarını yeniden başlatmak amacıyla yapışıklıkların tedavisine gidilebilir.

Yumurtalık kökenli âdet görmemeler

Bazı yumurtalık urları, özellikle de salgı yapan ve erkekleştirici urlar, bir âdet görmemeye neden olurlar.

Âdet görmeme, erkek tipinde kıllanma ve Klitoris büyümesiyle birlikte erkekleşme sendromuna eşlik eder. Ama bu âdet görmeme tipine çok ender rastlanır. Tam yumurtalık yetmezlikleri erken bir yaşdönümüne yol açarlar ve iyi gelişmemiş ya da üretken olmayan yumurtalıkların sonucudurlar; bazen, özel hiç bir neden bulunmaz.

Tam yumurtalık yetmezlikleri çok erken, 35 yaşa doğru, hattâ daha önce ortaya çıkabilirler. Çok belirgin ve aşağı yukarı değişmez bir belirti olan sıcak basması nöbetlerine eşlik ederler; sıcak basması duygusu, hemen bir yumurtalık yetmezliğini düşündürmelidir. Çoğunlukla kalp çarpıntılarıyla, kalp bölgesi ağrılarıyla, romatizma ağrılarıyla birliktedir. '

Hormon bilançosu teşhisi doğrular: Hipofizden salgılanan yumurtalık uyarıcı hormonlar çok yükselmiştir. Buna karşılık yumurtalık hormon salgıları hemen hiç yoktur.

Bu durumda ailenin büyüklerinde, annede ya da teyzelerde erken yaşdönümünün bulunmasına çok sık rastlanır.

Bazı hastalarda, yaşdönümü şiddetli bir heyecan şoku sonrasında ortaya çıkmıştır.

Ayrıca bu sendroma tam gelişmemiş bir yumurtalıkta yol açabilir. Bu durumda yaşdönümü çok erken, hattâ 20 yaşında ortaya çıkabilir.

Mutlaka tedavi gereklidir; çünkü yaşdönümü geri dönüşsüzdür. Tedavi, yumurtalık salgılarının yerini östrojenlerle ve progesteronla belirli bir düzen içinde doldurmaya dayanır; âdet çevrimini ve kanamalarını düzenler; sıcak basması nöbetlerini önler.

Hipotalamus-hipofiz kökenli âdet görmemeler

Değişik hastalıklara bağlı 3 klinik tablo oluştururlar.

Sheehan hastalığı

Bir doğum sonrasındaki önemli bir kanamayla ilgili olarak hipofiz bezinde doku ölümüne bağlıdır. Bu doku ölümü, bütün hipofiz bezinin işlevsel yıkımına neden olur ve hipofiz bezi salgı salgılama yeteneğini yitirir.

Doğum sırasında, kanın çevre damarlarda toplanmasına ve akut bir kansızlığa yol açan ciddi bir kanama olur. Hızla kan aktarımları yapılır ve doğum yapan kadın kurtarılır.

Bununla birlikte süt artışı olmaz ve hasta bitkindir. Hiç bir şeyle ilgilenmez, her şey onu yorar. Daha geç dönemde, âdet kanamaları yeniden belirmez.

Klinik tablo bir tiroyit bezi yetmezliği (solukluk, soğuğa dayanıksızlık, şişkin yüz) ve böbreküstü bezinin yetmezliği (bitkinlik; hattâ koma) belirtilerinin ortaya çıkmasıyla tamamlanır.

Tedavide kortizon ve tiroyit özleri kullanılarak, bütün bu yetmezlikler düzeltilmelidir.

Yumurtalık yetmezliği, yapay âdet çevrimleriyle dengelenecektir. Bu tedavi ömür boyu sürdürülmelidir; çünkü hipofiz bezindeki doku ölümü geri dönüşsüzdür.

Hipofiz bezi urları

Hipofiz bezinin uru kromofob adenom (ön hipofizin gama hücreleri de denen boya almayan hücrelerinden çıkan urlardır) birinci belirti olarak âdet görmemeye yol açar. Bu nedenle, âdet görmeme durumlarında, kafanın yandan filmi çekilerek uru araştırmak (hipofizin altında yer alan Türk eyerinde biçim bozuklukları) ve bir görme alanı muayenesi yapmak (görme sinirinin liflerine ur bası yapabilir) gerekir. Bu urlar, âdet görmemenin çok ender görülen nedenlerindendir.

Tedavi yalnızca cerrahidir.

Süt akıntısıyla birlikte âdet görmeme

Memeden süt akması ile âdet kanamaları bulunmamasını birleştiren çok özel bir sendromdur (meme emzirmeye bağlı âdet kanaması yokluğu). Doğumdan sonra (Chiari-Frommel sendromu) ya da doğumlar dışında (Argonzdel Castillo sendromu) görülebilir. Her zaman için bir hipofiz bezi uru bulunup bulunmadığını araştırmak gerekir. Ama çoğunlukla, bu araştırma olumsuz sonuç verir.

Ortaya çıkış koşullan ne olursa olsun, sorguda, hastanın sinirleri yatıştırıcı ilaçlarla ya da sülpirid ile tedavi görüp görmediği araştırılmalıdır; çünkü bu ilaçlar, bu tür bir belirtiye neden olabilirler. Bu durumda, ilacın kesilmesiyle her şey normale döner.

Ruhsal kökenli âdet görmemeler

En sık rastlanan âdet görmemelerdir; ama hastalığın kökenini doğrulamak her zaman kolay değildir ve durumun hastaya kabul ettirilmesi de güçtür.

Özellikle 3 durumda gözlenirler:

— âdet görmeme, daha çok ruh hekiminin alanını ilgilendiren bir sinir hastasında ortaya çıkar; âdet görmemeyi başlatan etmen önemsizdir; bu, en ender rastlanan durumdur;

— âdet görmeme, ciddi bir duygusal şok ya da yaşama düzeninde önemli bir değişiklik sonrasında ortaya çıkar; bu durumda geleceği bu genç kadınların ruhsal dengesine bağlıdır;

— âdet görmeme, çoğunlukla başlangıcı çocukluğa dayanan duygusal dengesizlik gösteren bir kadında ortaya çıkar; bu durumda âdet kanamalarının kesilmesi, kişinin iç sıkıntısına ya da derin ve açıklanamayan huzursuzluğuna karşı bir korunma yöntemidir; tedavi, sonuçları genellikle doyurucu olan ruhsal tedavidir.

Bazı ruhsal kökenli âdet görmemeler özel tablolar gerçekleştirirler: Sinirsel iştahsızlık sinirsel gebelik vb.

Sinirsel iştahsızlık

Çoğunlukla öğrenim görmüş, aile çevresi tarafından anlaşılmadığı duygusuna kapılmış 15-20 yaşlarındaki bir genç kızda ortaya çıkar.

Âdet görmeme genellikle birinci belirtidir ve bazen bir aile içi anlaşmazlık dolayısıyla başlar.

Zayıflama ikinci ve temel belirtidir, çok önemlidir: besinlerden tiksinmeyle tam bir iştah yitimine eşlik eder.

Tedavi edilmezse, ciddi metabolizma bozukluklarıyla birlikte gerçek bir zayıflık yerleşir.

Tedavi her şeyden önce aile çevresinden uzaklaşmayı gerektirir. Hastanın çoğunlukla bir hastanede, uygun ruhsal tedaviyi, ve yeniden besin almaya başlamayı sağlayacak uzmanlaşmış bir servise yatırılması gerekir.

Genç kız eski iştahına, yeterli duygusal dengeye ve alışılagelmiş kilosuna kavuştuğunda (yani iyileştikten sonra), âdet kanamaları yeniden başlar.

Sinirsel gebelik

Bu da çok özel bir âdet görmeme biçimidir.

Aşırı biçimde istedikleri ya da korktukları bir gebelik düşüncesine takılan kadınlarda ortaya çıkar.

İstem dışı gebelik belirtileri çok belirgindir: Bulantı; uykusuzluk. Ayrıca hastalar, karın şişmesi ve önemli kilo artışıyla hızla, gebe kadınların görünümünü alırlar. Çoğunlukla, karınlarında çocuğun hareket ettiğini duyduklarını söylerler.

Muayene güçtür; çünkü bu kadınlar muayene edilmeye pek razı olmazlar; kuşkusuz hiç bir nesnel gebelik belirtisi yoktur-, Rahim normal hacimdedir.

Tedavi, hastayı gebe olmadığına (gerektiğinde bir gebelik testi yaptırarak) inandırmaya dayanır.

Âdet kanamaları kendiliğinden başlamazsa, küçük bir östrojen tedavisiyle başlatılır.

Ana Sayfa