|
Öpüşme ile Bulaşan
Hastalıklar
::::::::::::::::::::::::
Doç. Dr.
Esin Şenol, Gazi Üniv. Tıp Fakültesi Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon
Hastalıkları Anabilim Dalı
Dr. Özlem Güzel,
Gazi Üniv. Tıp Fakültesi Klinik Bakteriyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları
Anabilim Dalı
Öpüşme; solunum (boğaz-burun)
sekresyonları ( salgıları) ile direk fiziksel temasın olduğu bir
durumdur.
Her iki taraf için de salgıların
fiziksel transferi söz konusudur. Öpüşme ile enfekte salgılar yoğun
bir şekilde karşı tarafa aktarılabilir. Bu şekilde temas sonucu bulaşta
bu sekresyonlarda yoğun üreyebilen veya bulunabilen mikroorganizmalar
risk oluşturmaktadırlar. Bu hastalıklar bazen basit bir soğuk
algınlığından, daha ciddi veya kronik (müzmin) hastalıklara kadar
değişebilmektedir.
Öpüşme ile sık bulaşan hastalıklardan örnekler;
-
Soğuk algınlığı
-
Grip
-
Grup A beta hemolitik streptokoklar
-
Çocukluk çağı döküntülü hastalıklar ı(kızamık, kabakulak, suçiçeği,
enteroviruslar gibi)
-
İnfeksiyöz mononükleoz (Öpüşme hastalığı)
-
Tüberküloz
-
Herpes (uçuk)
Bilinenin aksine Hepatit B, Hepatit C,
AIDS gibi hastalık etkenleri tükrükte bulunabilmekle birlikte tükrükte
çok düşük miktarlarda bulunduklarından bu yolla bulaş yok ya da diğer
bulaş yollarına göre daha az kabul edilmektedir. Travmatik olmayan
yani kanla temasın söz konusu olmadığı öpüşmeler bu hastalıklar için
bulaştırıcı değildir.
Soğuk
algınlığı
Soğuk algınlığı çeşitli viruslar
tarafından oluşan ve üst solunum yolu infeksiyonu bulgu ve belirtileri
ile seyreden bir hastalık tablosudur. Hafif seyirlidir. 200’e yakın
virus çeşidi tarafından oluşabilir. Soğuk algınlığı dünyadaki en yaygın
hastalıklardan birisidir. Özellikle okulların açılması ile eş zamanlı
olarak başlar. Daha çok sonbahar ve ilkbahar aylarında görülürken, soğuk
hava, virusların burun mukazasında üremesini kolaylaştırır ve infekte
olmasına katkıda bulunur. Viruslar yakın temas ile rahatlıkla
bulaşabilmektedir. Öpüşme ile de bu risk oldukça artmakta ve yoğun bir
şekilde virus alımı olmaktadır.
Virus, kontamine yüzeylerde saatlerce
kalabilmektedir. Bu yüzeylere temastan sonra da viruslar rahatlıkla
buruna ve gözlere transfer olabilir. Bunu engellemek için el hijyenine
dikkat edilmeli ve yakın temastan, buna öpüşme de dahil, kaçınılmalıdır.
Grip
(influenza)
Ateş, öksürük, baş ağrısı, halsizlik ve
kas ağrısı ile seyreden akut viral bir infeksiyondur. Epidemi
(ülke/şehir/kurum/ çapında)veya pandemi (dünyada) gibi geniş çapta
salgınlar yapabilmesi ve akciğerle ilgili komplikasyonlarının özellikle
bazı hasta gruplarında öldürücü olması nedeniyle, diğer akut solunum
sistemi infeksiyonlarından ayrılır.
Kuluçka süresi etkenin konağa yerleşen
dozuna bağlı olarak 18-72 saattir. . Virus solunum sekresyonları olan
burun, boğaz çalkantı suyu, balgamdan izole edilebilir. Bulaşma virus
içeren küçük partiküllerin solunması ve solunum sekresyonlarının
fiziksel transferi ile bulaşır. Öpüşme ile de rahatlıkla geçebilir.
Korunmada aşı ve infekte kişilerle yakın
temastan kaçınmak önemlidir.
A grubu
B- hemolitik streptokoklar
Bu grup bakteriler toplumda %5-25
oranında bulunabilmektedir. Sıklıkla hava yolu ve öpüşme dahil yakın
temas ile bulaşır. Ayrıca deri lezyonları ile de bulaşabilmektedir. Aile
içinde, kışla, kreş gibi toplu yaşam yerlerinde bulaşabilir. Genellikle
kış aylarında daha fazla görülmektedir.Bu hastalıkta farinks ve
tonsillerdeki infeksiyonlar dışında kalp ve eklem komplikasyonları
açısından da önemlidir. Öpüşme ile infekte olan kişilerden bu
bakteriler rahatlıkla direk transfer olabilir
Çocukluk çağı döküntülü hastalıklar
Bu hastalıkların hemen hemen hepsi oral
sekresyonlarda bulunduğu için rahatlıkla öpüşme dahil yakın temasla ve
damlacık yoluyla bulaşır.
Kızamık
İnfekte kişiler prodrom dönemde döküntü
ortaya çıkmadan önce hastalığı bulaştırmaya başlarlar ve bulaşıcılık
döküntü başladıktan sonrada devam eder. Hastada virus ağız içinde
bulunduğu için boğaz çalkantı suyundan izole edilebilir.
Kızamıkçık
Hastaların solunum salgıları ile bulaşır.
Döküntüden itibaren iki hafta daha bulaşıcılığı devam eder. Döküntü
öncesinde 5-7 günlük ateş, halsizlik, baş ağrısı şeklinde prodrom dönemi
olabilir. Bu virusta ağız içinde bulunduğu için boğaz çalkantı suyundan
izole edilebilir.
Kabakulak
Damlacık infeksiyon ile bulaşır. Tükrük
bezlerini enfekte eden bir viral hastalıktır. Virus tükrük bezlerinden
tükrük kanalları yoluyla ağızdan direk temas ile de bulaşır.
Enteroviruslar
Yaz aylarında ateş döküntü ile seyreden
bir hastalıktır. Ağız içinde bulunan virus, boğaz çalkantı suyunda izole
edilebilir.
Su
çiçeği
Ateş ve deri döküntüsü ile seyreden çok
bulaşıcı bir çocukluk hastalığıdır. Erişkinlerde oldukça ağır seyreder.
Kuluçka dönemi 2-3 haftadır. Daha çok ilkbahar, sonbahar aylarında
görülür. Virus trakea ve bronş epitel hücrelerine yerleşir. Solunum yolu
ve yakın temas ile bulaşır. Yüzde, gövdede döküntü ve ağız içinde ve
saçlı. deride veziküller vardır. Bağışıklık sistemi bozuk olanlarda
hastalık ağır seyreder.
Herpes
viruslar (HSV-I)
HSV-1 ile birincil infeksiyon genellikle
farinks ve ağız mukozasında oluşur. Bulaşma vezikül tarzındaki cilt
lezyonu ile direk temas sonucudur. Kuluçka süresi 2-12 gündür. Hastalık
birincil infeksiyondan sonra latent (sessiz) kalıp daha sonra bağışıklık
sistemi baskılandığında yeniden reaktive olur ve yineleyen
infeksiyonlara neden olur. Bunların başında “uçuk” adı verilen tablo
gelmektedir.
Çocukluk çağında birincil infeksiyon geçirilmezse daha ileri yaşlarda
gelişmediği görülür. Çünkü erişkinlerin ağız epitel hücreleri kalın ve
dayanıklıdır. Bununla birlikte bu tür bireylerin herhangi bir nedenle
bağışıklıklarının bozulduğu veya sağlık personeli gibi HSV ile yoğun
karşılaşmaya bağlı olarak erişkin dönemde de birincil infeksiyon
geçirdikleri görülür. Erişkinlerin %70- 90’ ında HSV- 1 antikorları
yani infeksiyonun geçirildiğine dair kanıt bulunmaktadır. Genellikle
çocukluk yaş grubunda yakın temas ile duyarlı kişilerin deri ve
mukozalarındaki çatlak veya sıyrıklardan etkenin girmesi ile bulaşır.
HSV -1 infeksiyonu genellikle orofarenks ile sınırlıdır ve bu tür
olgularda virus çevreye infekte aerosoller veya tükrük ile bulaşır.
Orofarengeal hastalık daha çok 1-5 yaş arası çocuklarda görülür. Ağız
mukozası, dil, dudak, damak ve farinkste küçük veziküller ve
ülserasyonlara neden olur. Bu tablonun veya uçuk adı verilen
tekrarlamaya bağlı lezyonların bulaşında öpüşme önemli rol oynamaktadır.
İnfeksiyöz mononükleoz(öpüşme hastalığı, ukte humması)
Her iki cinste, yılın her mevsiminde eşit
sıklıkta görülür. Hafif bulaşıcı infeksiyon kabul edilir. Virus insandan
insana sıklıkla orofarinks salgıları ile yakın temas sonucu bulaşır.
Nadiren damlacık infeksiyonu şeklinde bulaşır. Duyarlı konağın
orofarinks epiteline girerek buradaki hücreleri infekte eder. Genç
erişkinde akut infeksiyon ; yüksek ateş boğaz ağrısı, lenf bezi büyümesi
ile karakterize bir tabloya neden olur. Hastalar en sık boğaz ağrısı
yakınması ile başvurur.
Tüberküloz
Kişiden kişiye geçiş başlıca solunum yolu
ile olur. Tüberküloz hava yolu ile geçen infeksiyonlara klasik bir
örnektir. Kaynak vakaların birçok solunumsal manevrası (öksürme,
hapşırma vb..) ile bulaşır. Bu manevralar sırasında üst solunum
yollarından yüksek hava akım hızları oluşur. Hava yolu mukozasını
kaplayan sıvıdan ve akciğerlerdeki infeksiyon odaklarından çok sayıda
sekresyon damlacıkları ile tüberkülozlu hastalardan sağlam kişilere
geçişi olmaktadır.
Ancak bulaşta aktif özellikle öksürük ve
balgam çıkarımının eşlik ettiği akciğer tüberkulozu geçiren kişilerle
öpüşme dahil yakın temas ,tedavi başlanana kadar bulaş açısından
risklidir. Akciğer dışı yerleşim gösteren tüberküloz , tedavi başlanmış
ve tedavinin üzerinden 2 hafta geçmiş olgular bulaştırıcı kabul
edilmemektedir.
Yukarıda öpüşme ile sık bulaşan belli başlı hastalıklardan söz
edilmiştir. Ancak infeksiyom etkenlerinin pek çoğunun giriş bölgesinin
boğaz- burun olduğu, etkenin ve hastalığın özelliğine göre burada kısa
yada uzun bir çoğalma süreci geçirdikleri düşünüldüğünde öpüşmenin çok
sayıda etkenin bulaşında önemli rol oynadığı öngörülebilir.
Bu nedenle özellikle kış aylarında ve
özellikle infeksiyon bulguları olan kişilerle öpüşmekten kaçınılması ve
kalp hastaları, küçük bebekler, bağışıklık sistemi baskılanmış kanser
hastaları ve önemli ameliyatlAr geçirmiş kişilerin nekahat döneminde
tümüyle öpüşmekten kaçınmaları kuvvetle önerilmektedir
|
